Κόσμος / Πολιτική

Ισλαμική Τρομοκρατία στη Βόρειο Αφρική

Εισγωγή:

Ορισμός Πολιτικού-Ριζοσπαστικού Ισλαμ

Τα τελευταία χρόνια το Ισλάμ και η ένοπλη δράση του βρίσκονται στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος λόγω των σημαντικών τρομοκρατικών χτυπημάτων που πραγματοποιήθηκαν σε δυτικές χώρες, κυρίως στις ΗΠΑ. Στην παρουσίαση αυτή, αναλύεται η ιδεολογική προσέγγιση των ισλαμικών ομάδων, οι στόχοι τους, αλλά και η σημερινή κατάσταση στη Βόρειο Αφρική, ξεχωριστά για κάθε χώρα του Maghreb.

Προκειμένου να αντιληφθούμε τη σχολή σκέψης και συμπεριφοράς των μουσουλμάνων σχετικά με τη στάση τους απέναντι στις άλλες θρησκείες, ή αυτό που γίνεται αντιληπτό ως φανατισμός, είναι απαραίτητη μια σύντομη αναφορά σε κάποιες βασικές αρχές του Ισλάμ. Οι Μουσουλμάνοι πιστεύουν ότι το σύμπαν είναι δημιουργία του Υπέρτατου Θεού. Αντίθετα με το Χριστιανισμό που αποδέχεται την τριαδικότητα, το Ισλάμ είναι καθαρά μονοθεϊστικό. Ο Αλλάχ έστειλε προφήτες στη γη για να σώσουν τον άνθρωπο από την αμαρτία. Απέτυχαν όμως. Για αυτό το λόγο έστειλε τον σπουδαιότερο προφήτη του, τον Μωάμεθ. Συνεπώς εχθροί του Αλλάχ και των Μουσουλμάνων είναι οι Ιουδαϊστές και οι Χριστιανοί.[1]Οι Μουσουλμάνοι λοιπόν, οφείλουν να αντιμετωπίσουν με Τζιχάντ[2]τους «απίστους». Παρότι όμως αυτός ο όρος έχει αμυντικούς προσανατολισμούς στο Κοράνι, τον τελευταίο αιώνα έχει παρερμηνευτεί από Ισλαμιστές θεολόγους και ηγέτες  οι οποίοι θεωρούν τον Τζιχάντ ως απαραίτητο όπλο για την επιβολή του ισλαμικού κράτους, ή για την νομιμοποίηση των καθεστώτων τους.[3]

Θεωρητικά, στα ιερά κείμενα του Ισλάμ, ο μουσουλμάνος εντάσσεται στην «ούμα» την κοινότητα των πιστών, που δεν έχει κρατικά σύνορα. Η σχέση Ισλάμ και πολιτικής εξουσίας απασχόλησε τους θεολόγους για πολλούς αιώνες. Κατά τον 20ο αιώνα παγιώθηκαν τρεις σχολές σκέψης: Η τάση της εκκοσμίκευσης, του εκσυγχρονισμού, και του εξτρεμισμού-φονταμενταλισμού. Σύμφωνα με την τελευταία, για να ξαναγίνει «αγνή» η ισλαμική κοινωνία, απαραίτητος είναι ο Τζιχάντ. Με αυτόν τον τρόπο ο κάθε μουσουλμάνος οφείλει να ακυρώσει τους νεωτερισμούς και την παγκοσμιοποίηση αλλά και να εφαρμόσει πιστά τις επιταγές του Κορανιού, έτσι ώστε το Ισλάμ να λάβει την πρωτοκαθεδρία στην άσκηση πολιτικής εξουσίας.[4] Το ριζοσπαστικό Ισλάμ περιλαμβάνει δύο κύρια ρεύματα: το Πολιτικό Ισλάμ (Ισλαμισμός) και το Κίνημα των Σαλαφιστών που είναι το πλέον άκαμπτο. Άλλα κινήματα είναι αυτά των Wahhabis, των  Deobandis, οι Ταλιμπάν και οι Σαλαφιστές Τζιχαντιστές.[5]

Η αμερικανική εξωτερική πολιτική μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και η επίδραση της στην άνοδο του ισλαμικού φονταμενταλισμού.

Τα γεγονότα που ακολούθησαν τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, 2001, συγκλόνησαν τον αραβικό κόσμο, ενδυναμώνοντας τις ακραίες φωνές των ισλαμικών οργανώσεων. Μετά από τα τραγικά χτυπήματα στη Νέα Υόρκη, ακολούθησαν οι δύο «προληπτικοί πόλεμοι» από τους Αμερικανούς, οι συγκρούσεις του Ισραήλ με Λίβανο και Παλαιστίνη, γεγονότα τα οποία ώθησαν τους εξτρεμιστές να εντατικοποιήσουν τον αγώνα τους, ενώ παράλληλα αυξήθηκε η δημοτικότητα τους έναντι των αραβικών κυβερνήσεων. Ακολούθησαν οι Αραβικές εξεγέρσεις με σημαντικές νίκες του πολιτικού Ισλάμ καθώς ανατράπηκαν ηγέτες  σε χώρες όπως η Λιβύη και η Αίγυπτος και την εξουσία κατέχουν πλέον νόμιμα κυβερνήσεις ισλαμιστικών οργανώσεων (π.χ. Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο). Τα παραπάνω γεγονότα είναι, μεταξύ άλλων, και συνέπεια μιας μακρόχρονης ζύμωσης αντι-δυτικών αισθημάτων σε αυτές τις χώρες, κυρίως όμως κατά των Αμερικανών και των συμμάχων τους. Εξ άλλου την ευθύνη για τρομοκρατικά χτυπήματα που έλαβαν χώρα στις ΗΠΑ και σε ευρωπαϊκά κράτη στο πρόσφατο παρελθόν έχουν αναλάβει ισλαμικές ένοπλες οργανώσεις. Σημαντικότερο όμως για τις τρομοκρατικές αυτές οργανώσεις, περισσότερο και από το ίδιο το χτύπημα, είναι η παρουσίασή τους από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ). Κατά κύριο λόγο, οι τρομοκρατικές οργανώσεις επιδιώκουν να τραβήξουν την προσοχή του πλανήτη, πραγματοποιώντας θεαματικά χτυπήματα σε ανεπτυγμένες χώρες. Με τον τρόπο αυτό καταφέρνουν να κρατούν τους πλυθησμούς των προηγμένων κοινωνιών σε ένα καθεστώς ανασφάλειας, γεγονός το οποίο έχει σαν σκοπό ικανοποίηση των αιτημάτων τους.[6]

AlQaeda

Η πιο γνωστή ένοπλη ισλαμική ομάδα με σαφή τρομοκρατική δράση είναι η Al-Qaeda. Αποτελεί ένα διεθνές τρομοκρατικό δίκτυο με παρακλάδια σε περισσότερα από 55 κράτη, έχοντας άγνωστο αριθμό μελών και υποστηρικτών. Η οργάνωση πραγματοποίησε από το 1989 και έπειτα μερικά από τα πιο θεαματικά τρομοκρατικά χτυπήματα παγκοσμίως. Η Al-Qaeda δεν είναι μια παραδοσιακή τρομοκρατική οργάνωση, αλλά ένα «διεθνές» κέντρο το οποίο χρησιμοποιούν άλλες τρομοκρατικές ομάδες για να προμηθεύονται χρήματα, όπλα, ή ακόμη και να εκπαιδεύονται. Στόχος της είναι «η συνολική ήττα των Αμερικανών και των συμμάχων τους προκειμένου να απελευθερωθούν τα ιερά μνημεία του Ισλάμ από τα χέρια των απίστων», όπως διακυρήχθηκε το 1998.[7]

Η Al-Qaeda έχει οργανωθεί στο Maghreb καθώς και σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο. Παράλληλα ισλαμιστικά κινήματα ανεβαίνουν στην εξουσία μέσω νόμιμων εκλογών, ενώ ταυτόχρονα τα φιλοδυτικά καθεστώτα χάνουν τη λαϊκή υποστήριξή. Αυτό εξυπηρετεί τα εξτρεμιστικά κινήματα και τις τρομοκρατικές οργανώσεις όπως η Al Qaeda, καθώς εύκολα βρίσκει ερείσματα στους πληθυσμούς της Βορείου Αφρικής, έχοντας ως πρόφαση την απαλλαγή των ισλαμικών κρατών από τους δυτικούς «κατακτητές».

Παρακάτω εξετάζουμε ξεχωριστά τη δραστηριοποίηση ισλαμιστικών ομάδων στις χώρες του Maghreb και την Αίγυπτο.

Μαρόκο[8]

Το Μαρόκο κατάφερε να αποφύγει διαδηλώσεις και γεγονότα αντίστοιχα άλλων κρατών όταν ξέσπασε η Αραβική Άνοιξη. Παραταύτα, στην περιοχή δραστηριοποιείται το Moroccan Islamic Fighting Group, μια σουνιτική οργάνωση, παρακλάδι της Al Qaeda, η οποία έχει στόχο να εγκαταστήσει μια εξτρεμιστική-φονταμενταλιστική κυβέρνηση. Στο ενεργητικό της έχει πολλά χτυπήματα, με σημαντικότερα την επίθεση στην Καζαμπλάνκα το 2003, αλλά και τις εκρήξεις στο σιδηροδρομικό δίκτυο της Μαδρίτης το 2004 με 191 νεκρούς.

Δυτική Σαχάρα

Η δυτική Σαχάρα, πρώην ισπανική αποικία, όπου πλέον αποτελεί τμήμα του Μαρόκου,[9] είναι μια περιοχή με πλούσια κοιτάσματα φυσικών πόρων. Το γεωγραφικό ανάγλυφο της περιοχής εξυπηρετεί τη σύσταση ένοπλων ομάδων, ή και τη δημιουργία στρατοπέδων εκπαίδευσης της Al Qaeda και έτσι εκφράστηκαν φόβοι από τον Γ.Γ. του ΟΗΕ,  Μπαν Κι Μουν, για διείσδυση τρομοκρατών σε αυτή την περιοχή από το Μάλι, μετά την πρόσφατη επέμβαση των γαλλικών στρατευμάτων.[10]Ωστόσο, εξαιτίας του μικρού πληθυσμού της περιοχής αλλά και των προβλημάτων που έχει στο εσωτερικό της, δεν είναι εύκολο να συσταθούν ισλαμιστικές ομάδες, καθώς προέχει ο αγώνας του μετώπου Πολισάριο για την ανεξαρτητοποίηση της χώρας.

Τυνησία

Στην Τυνησία επί 25 συναπτά έτη εκλεγόταν πρωθυπουργός ο Ζιν Μπεν Άλι, αλλά το 2011 έπειτα από  τα γεγονότα της Αραβικής Άνοιξης αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Ακολούθησε ένας ακόμη χρόνος ρευστότητας μέχρι να κερδίσει τις εκλογές το μετριοπαθές Κόμμα της Αναγέννησης (Ennahda). Στα χρόνια του Μπεν Άλι η Τυνισία δεν είχε προβλήματα με τους ισλαμιστές, ενώ περιεγραφόταν ως μια χώρα με ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης. Τα γεγονότα των εξεγέρσεων όμως, έδειξαν έναν καταπιεσμένο λαό, ο οποίος στην πρώτη ευκαιρία έδωσε τη νίκη στις εκλογές σε Ισλαμικό κόμμα.

Λιβύη

Μετά τον θάνατο του Μουαμάρ Καντάφι, η Λιβύη πέρασε σε μια νέα περίοδο πολιτικής κρίσης. Την εξουσία κατέχει αυτή τη στιγμή ισλαμιστικό κόμμα. Η χώρα αντιμετωπίζει προβλήματα ισλαμιστών-φονταμενταλιστών, οι οποίοι πραγματοποιούν επιθέσεις σε πρεσβείες δυτικών χωρών με πιο πρόσφατη αυτή της πρεσβείας της Γαλλίας στις 23 Απριλίου, 2013. Παρουσία στη Λιβύη έχει επίσης η οργάνωση Al-Qaeda του Ισλαμικού Μάγκρεμπ, η οποία έχει ορμητήριο την Αλγερία. Επίσης στη Λιβύη δραστηριοποιούνται οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι (συγγενικό κίνημα του αντίστοιχου αιγυπτιακού) με απήχηση στις μορφωμένες κοινωνικές τάξεις και σε στρατιωτικούς. Επιπλέον παρουσία έχουν οι: Ισλαμική Τζιχάντ, η Ισλαμική συσπείρωση, αλλά και το ακραίο Κόμμα της Ισλαμικής Απελευθέρωσης.[11]

 Μαυριτανία

Η Μαυριτανία, μια από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου είναι κέντρο τρομοκρατικών οργανώσεων, ή πιθανός προορισμός τρομοκρατών προερχόμενων από το Μάλι. Αυτό δείχνουν οι επιχειρήσεις των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων για να εκπαιδεύσουν το μαυριτανικό στρατό στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Στην περιοχή δρουν πολλές οργανώσεις όπως η Al-Qaeda του Ισλαμικού Μάγκρεμπ, ή η Signed-In-Blood Battalion, νεοσύστατη οργάνωση του βετεράνου από τον εμφύλιο της Αλγερίας, Μοχτάρ Μπελμοχτάρ. Το έδαφος της Μαυριτανίας το οποίο κατά το μεγαλύτερο μέρος του είναι ερημικό, εξυπηρετεί τους ισλαμιστές τρομοκράτες βοηθώντας τους να διαφύγουν από το Μαλί και να ανασυγκροτηθούν, είτε δίνοντας τους την ευκαιρία να επιχειρούν στις γειτονικές χώρες.[12]

Αίγυπτος

Η Αίγυπτος είναι η χώρα στις οποίες έχει τις ρίζες του το σύγχρονο πολιτικοποιημένο Ισλάμ. Το 1928 ιδρύεται η ισλαμιστική οργάνωση «Μουσουλμανική Αδελφότητα» από τον Χασάν αλ Μπάνα, σε μία προσπάθεια απάντησης στη δυτική αποικιοκρατία.[13] Έπειτα πολλές ομάδες συστάθηκαν όπως η «κοινωνία των μουσουλμάνων», η «Τζιχάντ» (η οποία έχει στο ενεργητικό της σημαντικά χτυπήματα κατά των Κοπτών, όπως επίσης και κατά του Αιγύπτιου πρωθυπουργού, Ανουάρ Σαντάτ, το 1981. Επίσης, σημαντικά χτυπήματα πραγματοποίησαν και οι Γκαμα’άτ αλ-Ισλαμίγια, ισλαμικές ομάδες κύριος στόχος των οποίων ήταν από τη δεκαετία του ’70 και έπειτα οι Κόπτες, οι αστυνομικοί και αργότερα οι τουρίστες. Σήμερα στην Αίγυπτο επικρατεί ρευστότητα καθώς τα αιγυπτιακά νομοθετικά σώματα ισλαμοκρατούνται, ενώ ο στρατός και η κοσμική αντιπολίτευση προσπαθούν να αποφύγουν την μετατροπή της Αιγύπτου σε Ισλαμικό κράτος.

Αλγερία

Η μεγαλύτερη χώρα του Maghreb είναι αυτή με τις σημαντικότερες εξτρεμιστικές ομάδες της περιοχής. Η Αλγερία από το 1954 οπότε και ξεκίνησε ο αγώνας για την ανεξαρτησία της έως και σήμερα δεν έχει σταματήσει να κλονίζεται από εμφυλίους. Την εξουσία το 1962 ανέλαβε το FLN (Front de Liberation Nationale) έως και το 1991 όταν η χώρα συγκλονίστηκε από μια σφοδρή εμφύλια σύρραξη, η οποία ξεκίνησε όταν για πρώτη φορά ένα ισλαμιστικό κίνημα, το Μέτωπο Ισλαμικής Σωτηρίας (FIS-Front Islamique du Salut), κέρδισε τον πρώτο γύρο των βουλευτικών εκλογών. Παρόλαυτα, υπό τον φόβο εγκαθίδρυσης θεοκρατικού καθεστώτος, οι στρατιωτικοί διέκοψαν τις εκλογές, με αποτέλεσμα το ισχυρό φονταμενταλιστικό ρεύμα της χώρας να αντιδράσει με βίαιο τρόπο. Έκτοτε από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 δημιουργήθηκαν πολλές ένοπλες ισλαμικές ομάδες (όπως η αλγερινή Χεζμπολάχ, ο Ισλαμικός Στρατός της Σωτηρίας, το Ισλαμικό μέτωπο της ένοπλης Τζιχάντ και οι Πιστοί του Όρκου. κ.α.). Σημαντικότερη Ισλαμική ομάδα είναι η ένοπλη GIA(Group Islamique Arme) που άρχισε τις τρομοκρατικές επιχειρήσεις της το 1993, ενώ συνεχίζει τη δράση της ακόμη και σήμερα, μέσω οργανώσεων, η δημιουργία των οποίων ήταν αποτέλεσμα διασπάσεων. Κυριότερη ήταν η GSPC(Groupe Salafiste pour la Prédication et le Combat). Στόχος της είναι η εγκαθίδρυση θεοκρατικού καθεστώτος στην Αλγερία.[14] Το 2007 άλλαξε το όνομα της σε Al-Qaeda in the Islamic Maghreb (AQIM), και ξεκίνησε να δρα σε όλη τη βόρεια και κεντρική Αφρική.  Έχει διακηρύξει ότι στόχος της είναι η Δύση. Στα χρόνια δράσης της, έχει επιτύχει μερικά πολύ σημαντικά τρομοκρατικά χτυπήματα, απαγωγές και συγκρούσεις με τις μονάδες ασφαλείας.

Συμπεράσματα

Το ένοπλο Ισλάμ την τελευταία δεκαετία αναπτύχθηκε με γοργούς ρυθμούς στο Maghreb, καθώς η 11η Σεπτεμβρίου έδειξε ότι ούτε η υπερδύναμη είναι άτρωτη. Μετά τα γεγονότα και της Αραβικής Άνοιξης οι λαοί των αραβικών κρατών στράφηκαν προς τα Ισλαμιστικά και φονταμενταλιστικά κινήματα. Αυτό οφείλεται στις πολυετείς κυβερνήσεις αυταρχικού χαρακτήρα, όπου συχνά μεγάλα τμήματα του πληθυσμού ζούσαν σε άθλιες συνθήκες φτώχιας. Αυτό το εκμεταλλεύτηκαν τα μέλη των ισλαμικών οργανώσεων, όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο αλλά και σε άλλες χώρες και οργάνωσαν δομές στην παρανομία, υποκαθιστώντας το κράτος και προσφέροντας κοινωνικές παροχές. Λογικά λοιπόν, έλαβαν υψηλά ποσοστά στις δημοκρατικές εκλογές που ακολούθησαν τις εξεγέρσεις. Αν και υπήρξαν εξαγγελίες διαφόρων δυτικών χωρών για διαρκή και σημαντικά χτυπήματα στην τρομοκρατία, οι ισλαμικές ένοπλες ομάδες συνεχίζουν να υφίστανται και σε κάποιες περιπτώσεις να διευρύνουν τη δημοτικότητά τους, καθώς τρέφονται και από την άνοδο του μετριοπαθούς πολιτικού Ισλάμ δίνοντας εναλλακτικές αντίστασης σε άτομα που προέρχονται από χαμηλές κοινωνικές τάξεις. Εξίσου σημαντική για την αύξηση της επιρροής των ένοπλων ισλαμικών οργανώσεων, είναι η αυστηρή ταύτισή τους με το σκληροπυρηνικό (κατ’ αυτούς, αληθινό) Ισλάμ. Έτσι η ήττα των οργανώσεων αυτών δεν προβλέπεται στο άμεσο μέλλον αφενός λόγω της ιδεολογικής τους συνέπειας-αν όχι εμμονής και αφετέρου λόγω της δυτικής πολιτικής . Θα χρειαστεί αρκετός και σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές στον ισλαμικό κόσμο ώστε οι οργανώσεις αυτές να χάσουν τα ερείσματά τους, ενώ επιχειρήσεις όπως αυτή της Γαλλίας στο Μάλι δεν μπορούν να καταστρέψουν φονταμενταλιστικά δίκτυα όπως φάνηκε στο Αφγανιστάν. Απλώς αναγκάζουν τους ισλαμιστές αντάρτες σε αλλαγή χώρας…

Μηνάς Λυριστής

Προπτυχιακός φοιτητής Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών

Το παραπάνω άρθρο αποτελεί το βασικό κείμενο ομιλίας η οποία πραγματοποιήθηκε στις 23 Μαϊου 2013, στην διημερίδα Mare Nostum IV, στη Ρόδο.

Το πρωτότυπο κείμενο δημοσιεύτηκε στο ΚΕΜΜΕΠ, δείτε περισσότερα εδώ.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ελληνόγλωσσα βιβλία

  • Armstrong Karen. Ισλάμ. Μια σύντομη Ιστορία. Εκδόσεις Πατάκη. Αθήνα 2002
  • Balencie Jean-Mark, de la Grange Arnaud. Εξεγερμένοι Κόσμοι. Αμερική, Εγγύς και Μέση Ανατολή, Χώρες του Μαγρέμπ. Αντάρτικα, μιλίτσιες, τρομοκρατικές ομάδες. Πρωταγωνιστές, συγκρούσεις, πολιτική βία. Τόμος Α’. Εκδόσεις τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός. Αθήνα 2003
  • Βαρβιτσιώτης Ιωάννης. Τυφλοί στρατοί: Η δύση και η απειλή του Ισλαμικού φονταμενταλισμού. Εκδόσεις Καστανιώτη. Αθήνα 2008
  • Καραμπελιάς Γιώργος. Ισλάμ και παγκοσμιοποίηση. Μια θανάσιμη διελκυστίνδα. Εναλλακτικές Εκδόσεις. Αθήνα 2001
  • Κεπέλ Ζίλ. Τζιχάντ: Ο ιερός πόλεμος. Εκδόσεις Καστανιώτη. Αθήνα 2001
  • Lewis Bernard. Η πολιτική γλώσσα του Ισλάμ. Εκδόσεις Παπαζήση. Αθήνα 2011
  • Μύνκλερ Χέρφριντ. Οι Νέοι πόλεμοι: νέοι εχθροί και νέες μορφές πολέμου. Εκδόσεις Καστανιώτη. Αθήνα 2005
  • Σακκάς Ιωάννης. Οι Άραβες στη νεότερη και σύγχρονη εποχή, Ιστορία και Κοινωνία. Εκδόσεις Πατάκη. Αθήνα 2002
  • Townshend Charles. Τρομοκρατία. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα. Αθήνα 2002

Ιστοσελίδες


[1] Διότι αφενός οι Ιουδαϊστές «σκότωσαν τους προφήτες και λάτρεψαν ένα μόσχο» (Κοράνι 2.85-86) και αφετέρου οι Χριστιανοί γιατί πιστεύουν ότι υπάρχει τριαδικότητα στο Θεό ενώ ο Αλλάχ είναι μόνο ένας (Κοράνι 4. Εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 169)

[2] Βλ. Κεπέλ Ζιλ, Τζιχάντ Ο Ιερός Πόλεμος, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2000.

[3] Σακκάς Ιωάννης, Οι Άραβες στη Νεότερη και Σύγχρονη Εποχή, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2002, σ.170-171.

[4] Ibid., σ.175-176.

[5] Κωνσταντίνος Κωστογλούδης, Εμφάνιση, Αίτια, Εξέλιξη του Θρησκευτικού Φονταμενταλισμού και Επιρροή του στις Διεθνείς Σχέσεις (Παγκοσμιοποίηση-Τρομοκρατία), Διατριβή, Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου, 2012,  σ.29-33, http://www.geetha.mil.gr/media/1.vima-ell-strat-skepsis/vraveumenes/kostogloudis.pdf [τελευταία είσοδος, 13/04/2013].

[6] Munkler Herfried, Οι Νέοι Πόλεμοι: Νέοι εχθροί και Νέες Μορφές Πολέμου, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα, 2005, σ.145-150. Επίσης, Κεπέλ, Τζιχάντ Ο Ιερός Πόλεμος, σ.462.

[7] Καραμπελιάς Γιώργος, Ισλάμ και παγκοσμιοποίηση: Μια θανάσιμη διελκυστίνδα, Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα, 2001, σ.53-66.

[8] “Moroccan Islamic Combatant Group”, Wikipedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Moroccan_Islamic_Combatant_Group  [τελευταία είσοδος, 16/04/2013].

[9] “Tις επιπτώσεις στη Δυτική Σαχάρα από την κρίση στο Μαλί «φοβάται» ο ΟΗΕ”, Capital.gr, 10/04/2013, http://www.capital.gr/News.asp?id=1769593 [τελευταία είσοδος, 30/04/2013].

[10]Η δυτική Σαχάρα έχει αναγνωριστεί από 49 χώρες.

[11] Λαγγάρης Π., “Ισλαμική Τρομοκρατία: Λιβύη – Μετά το Θάνατο του Καντάφι τι;”, Προβληματισμοί, ΕΛΙΣΜΕ, Τεύχος 66, 2011, σ.32-34, http://www.elesme.gr/elesmegr/periodika/t66/T66_FULL.pdf [τελευταία είσοδος, 30/04/2013]. Bλ. επίσης: Balencie Jan-Mark- de la Grange Arnaud, Εξεγερμένοι Κόσμοι. Αμερική, Εγγύς και Μέση ανατολή… Εκδόσεις Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα 2003, σ.287-302.

[12] “Μαυριτανία”, Pathfinder News, http://news.pathfinder.gr/countries/africa/mauritania.html#general [τελευταία είσοδος, 19/04/2013], και,  “Το άντρο τρομοκρατίας στη Βόρεια Αφρική και η ΕΕ”, AntiNews, 19/01/2013, http://www.antinews.gr/2013/01/19/200059/ [τελευταία είσοδος, 19/04/2013].

[13] Σακκάς, Οι Άραβες στη Νεότερη και Σύγχρονη Εποχή, σ.204.

[14] Σακκάς, Οι Άραβες στη Νεότερη και Σύγχρονη Εποχή, σ.136-146. Balencie Jean-Mark, και de la Grange Arnaud, Εξεγερμένοι Κόσμοι, Τόμος Ά, Τυπωθήτω, Αθήνα, 2003, σ.245-280, και, Κεπελ, Τζιχάντ Ο Ιερός Πόλεμος, σ. 257-280.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s