Κοινωνία / Πολιτική

Περί ΜΜΕ…

περι ΜΜΕ...

Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και η συνεχής παρακολούθησή τους αποτελούν τρόπο ζωής στον 21ο αιώνα, ο οποίος άλλωστε ονομάζεται και «η εποχή της πληροφόρησης». Η σημασία τους στη ζωή μας είναι προφανής, διότι κάθε άνθρωπος ενδιαφέρεται να γνωρίζει τα καθημερινά γεγονότα. Η επίδρασή τους λοιπόν, στο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι, καταδεικνύει και το εύρος της δύναμής τους στη σύγχρονη εποχή. Συνεπώς, αξίζει να διερευνηθεί με προσοχή το αν ακολουθείται η δημοσιογραφική δεοντολογία, εφόσον οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν από την κακή λειτουργία τους είναι ιδιαιτέρως σοβαροί.

Τα ΜΜΕ, που φαίνεται πως συντελούν στη διαμόρφωση απόψεων και ιδεών, απαρτίζονται από την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, τον τύπο(ημερήσιο και περιοδικό) και το διαδίκτυο. Ομολογουμένως, επιδρούν θετικά σε τομείς της κοινωνικής και ατομικής ζωής.  Στον κοινωνικό τομέα, προβληματίζουν και ευαισθητοποιούν σε τρέχοντα και χρονίζοντα ζητήματα το άτομο. Σε πολιτικό επίπεδο, μεταδίδουν πολιτικά νέα, και διαμορφώνουν πολιτική άποψη στο κοινό. Στον πολιτιστικό τομέα, συντελούν στην προβολή της λαογραφίας σχεδόν κάθε τόπου. Σε πνευματικό επίπεδο, συμβάλλουν στην αναβάθμιση των κοινωνιών, όταν με τις ειδήσεις τους τα άτομα αποκτούν ορθή άποψη και ασκούν κριτική. Στον  εθνικό τομέα, επενεργούν θετικά όταν διαμορφώνουν εθνική συνείδηση. Εξίσου όμως συμβάλλουν και στην ηθικοποίηση του ατόμου, όταν προβάλλουν γεγονότα άξια προς μίμηση.

Ωστόσο, η θετική τους λειτουργία δεν φαίνεται να επισκιάζει ούτε να απομακρύνει τους κινδύνους που παραμονεύουν από την κακή λειτουργία των ΜΜΕ. Η παραπληροφόρηση είναι ένα φαινόμενο το οποίο ταλανίζει τη σύγχρονη εποχή. Πρόκειται για την εσκεμμένη μετάδοση ανακριβών και ψεύτικων πληροφοριών με στόχο την εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων. Δημοσιογράφοι, εφημερίδες και τηλεοπτικοί σταθμοί, ενδεχομένως γίνονται υποτελείς κάποιου πολιτικού κόμματος, με μόνο στόχο τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Άλλες φορές όμως η παραπληροφόρηση γίνεται για την απόκρυψη σημαντικών θεμάτων του κράτους (στρατιωτικά και οικονομικά ζητήματα) τα οποία εάν γίνονταν γνωστά στο ευρύ κοινό, θα προκαλούσαν γενικευμένο πανικό. Βεβαίως, εδώ τίθεται ένα εύλογο ερώτημα: Ποιος έχει το δικαίωμα να κρίνει ποιες ειδήσεις θα θεωρηθούν απόρρητες, και υπό ποιες προϋποθέσεις;

Αναντίρρητα, οι συνέπειες της παραπληροφόρησης είναι καθοριστικές για την ομαλή λειτουργεία του κράτους. Κατά βάση, η ενημέρωση καθίσταται υποκειμενική και, ως εκ τούτου, μονοδιάστατη. Στο ίδιο πλαίσιο, αναπαράγονται πολλές ειδήσεις και πληροφορίες, με τέτοιο τρόπο που συντηρείται η άγνοια και δεν προάγεται η ξεκάθαρη γνώση των ζητημάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σκάνδαλο της Μονής Βατοπεδίου. Το θέμα αυτό καθημερινά και για περισσότερο από ένα μήνα, βρισκόταν στις πρώτες ειδήσεις των τηλεοπτικών καναλιών και του τύπου της Ελλάδας. Εξακολουθεί όμως μέχρι και σήμερα να υπάρχει άγνοια για τις συνιστώσες του προβλήματος στο λαό. Έτσι λοιπόν τα άτομα στερούνται σφαιρικής θέασης και άσκησης κριτικής. Κατ’ επέκταση γίνονται δογματικοί, φανατικοί και τελικά ανενεργοί πολίτες.

Προς την ίδια κατεύθυνση καταστρατήγησης του κοινού αισθήματος και της ατομικής αντίληψης, οδεύουν τα ριάλιτι σόου και οι σκηνές βίας στην τηλεόραση. Προφανώς η χρηματοδότηση των ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών εξαρτάται κυρίως από το αν εξασφαλίζουν υψηλά ποσοστά τηλεθέασης. Για τέτοιου είδους αναγκαιότητες, ήρθαν στη ζωή μας τα ριάλιτι σόου, που διακρίνονται σε δύο κατηγορίες. Αυτά τα οποία επιδιώκουν και προβάλλουν την ανεύρεση ταλέντων (άρα και προτύπων στους νέους) και αυτά στα οποία επιβάλλεται η συνύπαρξη-συμβίωση ατόμων με αγνώστους. Είναι πασιφανές ότι ο ατομικισμός, η απομόνωση και ο άκρατος ανταγωνισμός που κυριαρχούν στη σύγχρονη κοινωνία συνάμα με την ελλιπή παιδεία και την τεράστια προβολή από τα ΜΜΕ κατέστησαν τα τηλεθεάματα αυτά ,γρήγορα κομμάτι της συλλογικής και ατομικής ζωής. Στην πραγματικότητα, όμως, όχι μόνο δεν καλύπτουν κάποια ουσιαστική ανάγκη αλλά τουναντίον υποβιβάζουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δίνουν λανθασμένα πρότυπα και με εκχυδαϊσμένη φρασεολογία και έκφραση παρουσιάζουν έναν συμφυρμό αθλιότητας στο όνομα του χρήματος.

Εξαθλίωση, βεβαίως, και βαρβαρότητα προκύπτει και από την προβολή ταινιών με περιεχόμενο ωμής ή ψυχολογικής βίας. Το κοινό, μέσα από αυτές τις ταινίες γίνεται μάρτυρας της «νόμιμης» αφαίρεσης ζωής, της σκληρής γλώσσας αλλά και των αποτρόπαιων ρατσιστικών αντιλήψεων. Έτσι διοχετεύονται πρότυπα απανθρωπιάς και, ακόμη χειρότερα, επιχειρείται εθισμός στην εικόνα της ωμής βίας, με αποτέλεσμα την απευαισθητοποίηση του ατόμου και των κοινωνικών ομάδων.

Η χειραγώγηση και ετεροκατεύθυνση των ανθρώπων, λαμβάνουν το ισχυρότερο εργαλείο τους στα ΜΜΕ με την προπαγάνδα. Πρόκειται για την με κάθε μέσο συστηματική προσπάθεια μονόπλευρου επηρεασμού της κοινής γνώμης προς κάποια κατεύθυνση. Η προπαγάνδα ενδέχεται να είναι πολιτική, ιδεολογική, θρησκευτική, ή εθνική. Κυρίως αναπαράγεται από τα ΜΜΕ αλλά πολλές φορές αυτά τα ίδια γίνονται υποχείριο άλλων ομάδων, όπως εκκλησιαστικών οργανώσεων ή πολιτικών κομμάτων και οικονομικών παραγόντων. Απώτερος στόχος είναι η μετατροπή των πολιτών σε ετεροκατευθυνόμενα  άτομα, η καλλιέργεια του ψεύδους μέσα από την πρόκληση εντάσεων, συγκρούσεων και κλίματος ανασφάλειας. Ως εκ τούτου μεθοδεύεται ο άκρατος εθνικισμός, που οδηγεί σε κοινωνική και πολιτική υποβάθμιση. Η σοβαρότητα λοιπόν, των προβλημάτων που ανακύπτουν από την κακή λειτουργία και χρήση των ΜΜΕ καταδεικνύει την αναγκαιότητα ελέγχου και εξυγίανσης αυτών, βάσει κανόνων δεοντολογίας.

Η δημοσιογραφική δεοντολογία είναι ο τρόπος σύμφωνα με τον οποίο οι δημοσιογραφικοί κύκλοι οφείλουν να ερευνούν τα γεγονότα, να παρουσιάζουν τις ειδήσεις και να συνθέτουν προγράμματα. Το σύνολο των δεοντολογικών κανόνων ανάγεται κυρίως σε τρεις βασικούς ρυθμιστικούς άξονες. Στην αλήθεια της είδησης, στην πολιτιστική ευθύνη και στην κοινωνική λειτουργία της δημοσιογραφίας. Ως προς την αλήθεια, ο δημοσιογράφος επιβάλλεται να μεταδίδει την είδηση ανεπηρέαστος από δικές του, ή άλλων απόψεις, αφού πρώτα εξακριβώσει/διασταυρώσει τις πληροφορίες για το γεγονός. Ειδικά, στην παρουσίαση της είδησης, απαιτείται να γίνεται αντιληπτός ο διαχωρισμός μεταξύ προσωπικού σχολίου και γεγονότος. Και το σημαντικότερο, είναι απολύτως αναγκαία η άμεση επανόρθωση/αποκατάσταση της αλήθειας όταν υπάρξουν λάθη ή ανακριβείς πληροφορίες.

Κατά δεύτερο λόγο, η πολιτιστική ευθύνη του δημοσιογράφου είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για την φυσική συνέχεια του πολιτισμού. Η μετάδοση της είδησης, μέσα σε ένα συγκεκριμένο πολιτιστικό και εθνικό περιβάλλον, είναι σημαντικό να γίνεται με ορθή χρήση της ελληνικής γλώσσας έτσι ώστε να προασπίζεται την εθνική μας παράδοση και την πολιτιστική κληρονομιά. Ιδιαίτερη σημασία χρειάζεται να δοθεί στην αποφυγή των πρόχειρων διανοημάτων και λεκτικών κατασκευών που συντελούν στον εκχυδαϊσμό της γλώσσας και του πολιτισμού. Στο πλαίσιο αυτό κρίνεται αναγκαίος ο λιτός λόγος και το κατανοητό ύφος και γενικότερα η επιδίωξη της λακωνικότητας.

Ο σεβασμός προς τη δεοντολογίας βρίσκει την κατάληξή του στην κοινωνική λειτουργία της δημοσιογραφίας. Ο δημοσιογράφος οφείλει να τηρεί ιδιαιτέρως τους νόμους και τους κανόνες σχετικά με το απόρρητο, την προστασία ανηλίκων και την ιδιωτική ζωή του κάθε ανθρώπου. Γι’ αυτό υποχρεούται να συλλέγει τις πληροφορίες με θεμιτά μέσα, σεβόμενος την αξιοπρέπεια του κάθε ατόμου. Γενικότερα, χρειάζεται να αντιλαμβάνεται τόσο ο ίδιος όσο και το σύνολο των δημοσιογραφικών αρχών πως ότι προβάλλεται είναι αναγκαίο να συντελεί στην αναβάθμιση και όχι στην υποβάθμιση της κοινωνίας.

Εν κατακλείδι, αξίζει να τονισθεί ότι η αποτελεσματικότητα των ΜΜΕ κρίνεται, αναντίρρητα, από το εάν οι λειτουργοί τους σέβονται τη δεοντολογία, ανεξάρτητα από το είδος του μέσου, από το οποίο προβάλλονται. Ως εκ τούτου επιβάλλεται σοβαρή προσπάθεια από όλους τους συμμετέχοντες, να λάβουν υπόψη τους κινδύνους που ελλοχεύουν για τη συλλογική και την ατομική ζωή από  τη δυσλειτουργία των παντοδύναμων αυτών μέσων. Άλλωστε, μόνο όταν έχουμε πλήρη γνώση των κινδύνων, μόνο τότε μπορούμε να τους προλάβουμε, ειδάλλως να τους καταπολεμήσουμε.

Του Μηνά Λυριστή

Advertisements

One thought on “Περί ΜΜΕ…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s